ถ้าหากเป็นคอร์ปอเรทขนาดใหญ่หรือ Startup ระดับโลกอาจจะคุ้นเคยกับการที่บริษัทฯ มีการแจกหุ้นสามัญของบริษัทให้กับพนักงานทุกระดับชั้นตั้งแต่ระดับซีอีโอจนถึงพนักงานระดับล่างสุด สำหรับในประเทศไทยจะคุ้นเคยกับสิ่งนี้ว่า ESOP โดยส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นกับบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์
หลักการของการแจกหุ้นให้กับพนักงานก็คือการสร้างขวัญและกำลังใจให้กับพนักงานและแสดงถึงความมีส่วนร่วมของคนในองค์กร โดยการแจกหุ้นนั้นอาจะมีทั้งการมอบให้ฟรีๆ ตามสัดส่วนของลำดับชั้นหรือการเสอนขายในราคาตามมูลค่ากิจการหรือราคาพาร์ ซึ่งจะเป็นราคาที่ถูกกว่าการไปซื้อในกระดานซื้อขายภายนอก
สำหรับประเทศไทย ปี 2563 สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ได้ออกหลักเกณฑ์ PP-SME เปิดโอกาสให้บริษัทจำกัดสามารถขาย ESOP ให้กับกรรมการและพนักงาน เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการจูงใจบุคลากรที่มีศักยภาพให้อยู่ร่วมงานกับกิจการได้
โดยการเสนอขายหุ้นจะทำได้ไม่จำกัดวงเงิน ไม่จำกัดจำนวนผู้ลงทุน และไม่ต้องยื่นเอกสารคำขออนุญาตต่อ ก.ล.ต. เพียงแต่ต้องแจ้งข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับกิจการให้พนักงาน และรายงานผลการขายให้ ก.ล.ต. ทราบเท่านั้น
อย่างไรก็ตามแต่ละองค์กรอาจจะมีหลักเกณฑ์ในการขายหุ้น ESOP ให้กับพนักงานที่แตกต่างกันออกไป เช่น บางแห่งอาจจะไม่ได้ให้สิทธิในการประชุมผู้ถือหุ้นหรือเสนอวาระต่างๆ ให้กับบอร์ดบริหาร โดยจะได้รับเพียงแค่สิทธิในการรับเงินปันผลเท่านั้น
บางองค์กรอาจจะใช้วิธีการมอบหุ้นให้กับพนักงานหรือผู้บริหารระดับสูงเป็นผลตอบแทนประจำปีแทนที่จะให้เป็นเงินโบนัส เนื่องจากต้องการกระตุ้นให้เกิดความมุ่งมั่นในการสร้างผลงานให้เติบโต ส่วนใหญ่บริษัทที่ให้ออปชั่นแบบนี้มักจะเป็นบริษัททางด้านเทคโนโลยีอย่าง Apple และบางองค์กรอย่าง Tesla ยังใช้ราคาหุ้นในกระดานเป็นตัวชี้วัดผลงานของผู้บริหารอีกด้วย
สำหรับพนักงานระดับล่างก็สามารถให้สิทธิประโยชน์ในรูปแบบเดียวกับผู้บริหารระดับสูงได้เช่นกัน เพียงแต่การเปลี่ยนมือของหุ้นอาจจะเกิดขึ้นถี่กว่าเนื่องจากพนักงานระดับล่างมักจะมีอัตราการ Turn Over ที่สูงกว่าพนักงานระดับบน
บางองค์กรอาจจะเลือกแจกหุ้นในรูปแบบของ Warrant ก็สามารถทำได้เช่นกัน โดยเป็นการแจกฟรีให้กับพนักงานและสามารถใช้สิทธิแปลงเป็นหุ้นสามัญได้ตามระยะเวลาที่กำหนด
สัดส่วนการแจกหุ้น ESOP ขึ้นอยู่กับนโยบายของผู้ถือหุ้นใหญ่ว่าจะจัดสรรให้กับพนักงานในแต่ละระดับในสัดส่วนเท่าไร โดยทั่วไปแล้วหุ้น ESOP สำหรับพนักงานทั่วไปมักจะไม่เกินระดับ 5-10 เปอร์เซ็นต์ ของทุนจดทะเบียนทั้งหมด
ข้อดีของการแจกหุ้น ESOP นอกเหนือจากการสร้างความมั่นใจให้กับพนักงานรวมถึงเป็นกำลังใจในการทำงานแล้วยังช่วยสร้างผลตอบแทนทางอ้อมให้กับพนักงานทางอ้อมอีกด้วย สำหรับบริษัทที่ให้ความสำคัญกับเรื่องของทรัพยากรบุคคลและไม่ติดปัญหาทางด้านการเงินก็ควรจะพิจารณาเรื่องของ ESOP ให้กับพนักงานก็น่าจะเป็นเรื่องที่น่ายินดี
www.smethailandclub.com
ศูนย์รวมข้อมูลธุรกิจเอสเอ็มอี
