วัฒนธรรมล้านนา หมายถึง วิถีหรือการดำเนินชีวิตซึ่งสืบต่อกันมาของชาวล้านนาซึ่งกระจายตัวในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน เชียงใหม่, เชียงราย, ลำปาง, ลำพูน, พะเยา, แพร่, น่าน และแม่ฮ่องสอน
แม้ว่าสไตล์สินค้าล้านนา ประเพณี อาหารการกิน การแต่งกาย ศิลปะ ดนตรี โบราณสถาน โบราณวัตถุ และนิทานล้านนา ถูกนำไปประยุกต์ในเชิงพาณิชย์ต่างๆ มุ่งเน้นสินค้าหัตถกรรมที่มีดีไซน์รูปแบบอย่างหลากหลาย จนกระทั่งหาเอกลักษณ์ประจำท้องถิ่นและเรื่องราวความเป็นมาประกอบได้ยาก
ส่วนหนึ่งกลายเป็นเพียงแค่การโชว์ เช่น ทอผ้า ระบำเกี่ยวข้าว โชว์การทำนา ในบรรยากาศของฉากประกอบในโรงแรมราคาแพง แต่ละทิ้งวัฒนธรรมการเก็บเกี่ยว การเพาะปลูก ที่เกี่ยวข้องเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตอย่างแท้จริง ไม่ว่าจะเป็นแพ็คเก็จ การแสดง การแต่งกาย การท่องเที่ยว เมื่อละทิ้งเรื่องราวไป ในที่สุดอาจหาเอกลักษณ์ Lanna Style ซึ่งเป็นจุดขายไม่พบ
เพราะมองในแง่สินค้าวัฒนธรรมล้านนาถูกจัดอยู่ในหมวดที่ขาย “เรื่องราว” ซึ่งหากเปรียบเทียบกับสินค้าซึ่งทำการตลาดได้อย่างประสบความสำเร็จคงต้องกล่าวถึงวัฒนธรรมเกาหลีที่แพร่สู่คนไทยจนเกิดกระแสเกาหลีฟีเวอร์
อาจารย์วิถี พานิชพันธ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านศิลปะล้านนา อดีตรองคณบดีคณะวิจิตรศิลป์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้กล่าวถึงวัฒนธรรมล้านนาเชิงพาณิชย์ว่า ปัจจุบันล้านนาพาณิชย์กำลังมา ของเก่าอาจจะมีอยู่ ไม่สวยพอ ทำใหม่ขึ้นมา พยายามเอาไปทำให้มันเก่าก็ยังขายได้อยู่ โปรแกรมทัวร์ที่เห็นมากกว่า 50 เปอร์เซ็นต์ เป็นของที่ถูกสร้างขึ้นมา ผมว่าถ้าจะให้ดีมันจะต้องมีคำอธิบายหรือว่าการจัดการให้เนียนกว่านี้ ถ้าจัดการนำเสนอให้ดีก็จะเพิ่มมูลค่าได้ ทำให้มีความยั่งยืนขึ้นอีก
ทว่าท้องถิ่นล้านนาเริ่มประสบปัญหาทางด้านวัฒนธรรม ซึ่งมีทั้งถูกทำลายไปโดยธรรมชาติ และถูกละเลยขาดการเอาใจใส่ วัฒนธรรม ประเพณีเก่าแก่หาดูได้ยากขึ้น ส่วนหนึ่งถูกเปลี่ยนแปลงไปตามตลาดยุคใหม่ ซึ่งมุ่งขายโดยมองข้ามคุณค่าเชิงวัฒนธรรม ทั้งที่จุดขายสำคัญที่สร้างมูลค่าได้มากที่สุด
ภาพล้านนาในปัจจุบันจึงเป็น “ล้านนาตามใช้ผู้สร้าง ตามใจผู้ดู” กลายเป็นสินค้าที่ไม่มีเรื่องราว กระนั้นวัฒนธรรมล้านนาเชิงพาณิชย์ยังคงมีที่ทางในการตลาดอยู่ หากแต่ต้องการแข่งขัน จำต้องกลับไปทำความเข้าใจความหมายของวัฒนธรรม การผสมผสานโดยไม่ทิ้งเอกลักษณ์ เพื่อนำคุณค่าศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นฐานในการสร้างรายได้ทั้งในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและหัตถกรรมอย่างยั่งยืน
จุดเด่นของวัฒนธรรมล้านนาเชิงพาณิชย์อยู่ที่ สถาปัตยกรรม สถานที่ท่องเที่ยว รวมถึงการตกแต่งภายในและบรรยากาศ ให้สอดคล้องกับวัฒนธรรมล้านนา จึงควรระวังเรื่องของการนำเสนอ การบอกเรื่องราว การจัดองค์ประกอบผลิตภัณฑ์ การนำองค์ประกอบย่อยต่างๆ มารวมกันอย่างเหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย มุ่งไปที่ตลาดเฉพาะ (Niche Market) โดยการนำวัฒนธรรมล้านนามาสร้างเอกลักษณ์และเรื่องราว เพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้า
เชื่อว่าหากสามารถจัดการสินค้าเชิงวัฒนธรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ การเพิ่มรายได้จากการท่องเที่ยว, เพิ่มยอดจำหน่ายสินค้า OTOP สร้างฐานเศรษฐกิจใหม่บนพื้นฐานของวัฒนธรรม สร้างงานหัตถกรรมที่มีเอกลักษณ์และความเป็นเลิศในระดับนานาชาติสำหรับตลาดเฉพาะ นำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาสร้างความโดดเด่น และเชื่อมโยงสู่ตลาดสากล ก็ไม่ใช่เรื่องไกลเกินไป
ที่มา : K SME Inspired
