SME ปรับตัวอย่างไร? ในวันที่ ‘อุตสาหกรรมอาหาร’ เจอศึกหนักรอบทิศ พิษรอบด้าน!

by SME Thailand. 21 มค. 2020
Share:
TEXT : กองบรรณาธิการ
 

 
Main Idea
 
  • ปี 2562 ดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรมอาหารของไทยลดลงเป็นครั้งแรกในรอบ 5 ปี! ที่ร้อยละ 2.0  ส่งออกสินค้าอาหารมีมูลค่าที่ 1.02 ล้านล้านบาท หดตัวลงที่ร้อยละ 3.8  จาก 3 ปัจจัยหลัก ทั้งการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลก  การแข็งค่าของเงินบาท และราคาอาหารโลกที่ปรับตัวลดลง
 
  • จีนก้าวขึ้นมาเป็นตลาดส่งออกอาหารอันดับ 1 ของไทย เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์  โดยมีมูลค่า 150,749  ล้านบาท ขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 34.0  แทนที่กลุ่มประเทศ CLMV
 
  • แนวโน้มปี 2563 การส่งออกในรูปเงินดอลล่าร์สหรัฐ ประเมินว่าจะมีมูลค่าราว 34,900 ล้านเหรียญสหรัฐ ขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 5.4 ส่วนมูลค่าส่งออกในรูปเงินบาทยังคงขึ้นอยู่กับทิศทางการเคลื่อนไหวของค่าเงินบาท โดยมีโอกาสหดตัวลงร้อยละ 0.3 จนถึงขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 3.5  คาดอยู่ระหว่าง 1.02 –1.06 ล้านล้านบาท
 
 
 
     “ปี 2562 ดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรมอาหารของไทยลดลงเป็นครั้งแรกในรอบ 5 ปี! โดยลดลงร้อยละ 2.0 เนื่องจากการบริโภคภายในประเทศที่อ่อนตัวลงตามภาวะเศรษฐกิจ  รายได้ครัวเรือนลดลง  และอัตราเงินเฟ้อที่เพิ่มสูงขึ้น บวกกับภาคการส่งออกที่หดตัวลงตามเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัว พิษจากเงินบาทแข็งค่า และราคาส่งออกสินค้าอาหารที่ลดลงกระทบต่อรายได้เข้าประเทศ”
               

     นี่คือ สถานการณ์เบาะๆ เบาๆ ที่รายงานจาก 3 องค์กรด้านอุตสาหกรรมอาหาร อย่าง สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย และสถาบันอาหาร ที่ผ่านมา สะท้อนถึงความสาหัสสากรรจ์ในภาพรวมอุตสาหกรรมอาหารของไทย ที่พ่นพิษมาตั้งแต่เมื่อสองปีก่อน จนล่วงเข้าสู่ปี 2563 นี้
               

     สิ่งที่ผู้ประกอบการ SME อยากรู้ ไม่ใช่แค่วันนี้พวกเขากำลังเจอกับอะไร แต่คือคำตอบและทางออกที่จะฟันฝ่าความสาหัสของสถานการณ์ที่ยากลำบากนี้ไปได้ วันนี้ SME Thailand จะพาทุกคนไปหาคำตอบกัน



                           
  • พิษ “ค่าเงินบาท” ฉุดตัวเลขส่งออกอาหารไทยลดลง
               
     “อนงค์  ไพจิตรประภาภรณ์” ผู้อำนวยการสถาบันอาหาร หน่วยงานเครือข่ายกระทรวงอุตสาหกรรม บอกถึงสถานการณ์ด้านการส่งออกอาหารของไทยในปี 2562  ว่า มีมูลค่า 1,025,500 ล้านบาท หดตัวลงร้อยละ 3.8 ในรูปเงินบาท แต่ขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.2  ในรูปดอลล่าร์สหรัฐ  ขณะที่การนำเข้ามีมูลค่า 401,300 ล้านบาท หดตัวลงร้อยละ 0.1 โดยสินค้าอาหารส่งออกหลัก 6 รายการ ที่มีมูลค่าลดลง ได้แก่ ข้าว (-22.0 เปอร์เซ็นต์)  น้ำตาลทราย (-13.7 เปอร์เซ็นต์)  ปลาทูน่ากระป๋อง (-6.0 เปอร์เซ็นต์)  แป้งมันสำปะหลัง(-2.8 เปอร์เซ็นต์)  กุ้ง (-9.2 เปอร์เซ็นต์)  และสับปะรด (-15.7 เปอร์เซ็นต์) 


     อย่างไรก็ดียังมีสินค้า 4 รายการ ที่ขยายตัวเพิ่มขึ้น ได้แก่ ไก่ (+0.8 เปอร์เซ็นต์)  เครื่องปรุงรส (+4.0 เปอร์เซ็นต์)  มะพร้าว (+3.8 เปอร์เซ็นต์) และอาหารพร้อมรับประทาน (+4.6 เปอร์เซ็นต์)   ซึ่งการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลก  การแข็งค่าของเงินบาท และราคาอาหารโลกที่ปรับตัวลดลง เป็น 3 ปัจจัยหลักที่ฉุดมูลค่าส่งออกสินค้าอาหารไทยให้ลดต่ำลง


     “ในปี 2562 ที่ผ่านมา จีนก้าวขึ้นมาเป็นตลาดส่งออกอาหารอันดับ 1 ของไทยเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ แทนที่กลุ่มประเทศ CLMV โดยไทยส่งออกสินค้าอาหารไปจีนมูลค่า 150,749  ล้านบาท  มีอัตราขยายตัวเพิ่มขึ้นร้อยละ 34.0  คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 14.7 ของมูลค่าการส่งออกอาหารทั้งหมด มีสินค้าส่งออกหลักที่ขยายตัวเพิ่มขึ้นในกลุ่มสินค้าผักและผลไม้  ไก่สดแช่แข็ง รวมถึงกุ้งแช่เย็นแช่แข็ง หากพิจารณาจากตลาดส่งออกหลักทั้ง  7 ตลาด ได้แก่ จีน CLMV ญี่ปุ่น อาเซียนเดิม สหรัฐฯ สหภาพยุโรป กลุ่มประเทศตะวันออกกลางและแอฟริกาเหนือ(MENA) จะพบว่ามีเพียงตลาดจีน (+34.0เปอร์เซ็นต์ )  MENA (+3.7 เปอร์เซ็นต์)  และสหรัฐฯ (+0.5 เปอร์เซ็นต์)  ที่มีการส่งออกเพิ่มสูงขึ้น ส่วนตลาดอื่นๆ หดตัวลงตามการชะลอตัวของเศรษฐกิจโลก  โดยภาพรวมการค้าอาหารโลกในปี 2562 ประเมินว่ามีมูลค่าราว 1.318 ล้านล้านเหรียญสหรัฐฯ หรือหดตัวลงร้อยละ 0.6” อนงค์กล่าว
             


 
  • เตรียมรับความท้าทายต่อเนื่องในปี 2563
               
     ผ่าน 2562 มาอย่างยากลำบากแล้วผู้ประกอบการอาหารยังจะเจอศึกหนักอะไรต่อในปี 2563 ผู้อำนวยการสถาบันอาหาร บอกปัจจัยเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบกับอุตสาหกรรมอาหารในปีนี้  ได้แก่ 1.ต้นทุนการผลิตและการขนส่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามราคาพลังงาน หากสงครามระหว่างอิหร่านและสหรัฐฯ ปะทุและลุกลาม  2.ความไม่แน่นอนของสถานการณ์ Brexit  เพราะจะเกิดความไม่ชัดเจนเรื่องกฎเกณฑ์สินค้า เงื่อนไขการค้า 3.ภัยแล้งจะกระทบทำให้ปริมาณผลผลิตสินค้าเกษตรวัตถุดิบในประเทศลดลง ราคาปรับตัวสูงขึ้น  กระทบต้นทุนอุตสาหกรรมอาหารแปรรูป  4. สินค้าอาหารของไทยบางรายการได้รับผลกระทบจากการถูกสหรัฐฯ ตัด GSP โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารสำเร็จรูปจำพวกพาสต้า บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป เกี๊ยว เป็นต้น 5. ภัยคุกคามจากการขยายตัวของสินค้าอาหารที่ผลิตจากพืชทดแทนเนื้อสัตว์(Plant-based food product)  ที่มีต่ออุตสาหกรรมเนื้อสัตว์และอาหารทะเล 
               

     “การที่ค่าเงินบาทมีโอกาสเคลื่อนไหวได้ 2 ทิศทาง จึงอาจเป็นได้ทั้งปัจจัยสนับสนุน หรืออาจเป็นปัจจัยเสี่ยง คือ 1. มีแนวโน้มอ่อนค่าตามการชะลอตัวของเศรษฐกิจไทย ความตึงเครียดทางการค้าระหว่างสหรัฐฯ กับจีนผ่อนคลายลง ทำให้นักลงทุนชะลอการลงทุนในเงินบาท  และ 2.แนวโน้มแข็งค่าขึ้นหากเครื่องชี้วัดด้านเศรษฐกิจของสหรัฐฯ ออกมาแข็งแกร่ง ไม่ว่าจะเป็นผลประกอบการของภาคธุรกิจ ดัชนีผลผลิตอุตสาหกรรม ยอดค้าปลีก ตัวเลขเศรษฐกิจต่างๆ ที่บ่งชี้กำลังซื้อ ตลาดแรงงานและตัวเลขตำแหน่งงานใหม่ รวมทั้งตลาดหุ้นสหรัฐฯ เป็นต้น โดยค่าเงินบาทที่เปลี่ยนแปลงไปทุกๆ 1 บาทต่อดอลลาร์สหรัฐฯ จะทำให้มูลค่าส่งออกอาหารไทยเปลี่ยนแปลงไปประมาณ 35,000 ล้านบาท”



                           
  • ปีแห่งการอยู่รอดด้วยความยาวของสายป่าน
               
     “วิศิษฐ์ ลิ้มลือชา” ประธานกลุ่มอุตสาหกรรมอาหาร  สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย บอกเราว่า ในปีที่ผ่านมา ผู้ประกอบการ SME ในกลุ่มอาหาร ถือว่าได้รับผลกระทบที่หนักหน่วง โดยสาเหตุหลักมาจากเรื่องการแข็งค่าของเงินบาท ที่ทำให้การส่งออกสินค้าอาหารเสียเปรียบประเทศคู่แข่งที่มีสินค้าใกล้เคียงกันอย่างมาก
               

     “ปัญหาค่าเงินบาทส่งผลต่อราคาอาหาร เนื่องจากเวลาส่งออกไปขายต่างประเทศ มันไม่ใช่มีแค่สินค้าของประเทศไทยประเทศเดียว แต่เรายังมีเพื่อนบ้านที่ทำสินค้าคล้ายคลึงกับเราที่สามารถทดแทนกันได้ ซึ่งกดดันราคาตลาดส่งออก ทีนี้พอค่าเงินบาทของเราแข็งขึ้นซึ่งในความเป็นจริงก็ควรจะบวกราคาขึ้นไปตามค่างินบาทเพื่อที่จะไม่ให้ขาดทุน แต่กลายเป็นว่าพอโดนกดดันเรื่องราคาจากคู่แข่งเราก็ต้องยอมขายในราคาเดิมต่อไป ซึ่งนั่นแปลว่าผู้ประกอบการไทยได้เงินน้อยลง พูดง่ายๆ ว่า สองปีที่ผ่านมาสินค้าใดก็ตามที่ไม่เคยปรับราคาขึ้นเลย ยังขายราคาเดิมเป็นดอลลาร์สหรัฐ นั่นแปลว่า เงินคุณหายไปแล้ว 17-18 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งในการส่งออกนั้นถือว่าเป็นเรื่องใหญ่มาก เพราะว่าปกติแล้วมาร์จิ้นในการส่งออกใครทำได้เกินสองหลักนี่ถือว่าเก่งมาก ยิ่งกิจการใหญ่ที่เน้นผลผลิตเยอะๆ แล้วแข่งขันกันรุนแรง บางทีมาร์จิ้นแค่ 3-4 เปอร์เซ็นต์เท่านั้นเอง” วิศิษฐ์ บอก
               

     นั่นคือเหตุผลที่เขาบอกว่า ช่วงที่ผ่านมา SME ไทยหลายราย อยู่ได้ด้วยสายป่าน เรียกว่าใครสายป่านยาวก็ยืดอายุได้นานหน่อย ทว่าถ้าปีนี้หากสถานการณ์ยังมีความต่อเนื่องแบบนี้ต่อไป และยังแก้ปัญหาเรื่องค่าเงินไม่ได้ ในขณะที่ SME ไม่สามารถกู้เงินเพิ่มได้ เขาคาดการณ์ว่าจะมี SME ที่ต้องปิดตัวลงหรือเลิกกิจการมากขึ้น
               

     “ในสองปีที่ผ่านมาเหมือนความพยายามดึงเวลาไว้ว่าเดี๋ยวมันคงจะดีขึ้น แต่ถ้ามันยังไม่ดีขึ้นอีกก็อาจจะมีหลายรายที่ต้องคิดใหม่ และมีโอกาสปิดตัวเพิ่มขึ้นมากกว่าที่ผ่านมา” เขาย้ำ



             
  • เปลี่ยนเกมธุรกิจ มองโอกาสใหม่ที่ยังมีอยู่

     วิศิษฐ์ บอกเราว่า ในการปรับตัวของผู้ประกอบการอาหารในวันนี้ต้องเป็นการคิดใหม่ หากผลิตภัณฑ์เดิมไม่เวิร์คก็ต้องหาผลิตภัณฑ์ใหม่ ตลาดเดิมไม่ไหว ก็ต้องหาตลาดใหม่ที่ต่ออายุธุรกิจไปได้


     “ในปีนี้ SME มีโอกาสปิดตัวเพิ่มขึ้นมากกว่าปีที่ผ่านมา ซึ่งการปิดตัวนี้อาจไม่ได้หมายถึงการปิดกิจการลง แต่เป็นการปิดตัวจากผลิตภัณฑ์เดิมที่ทำอยู่ซึ่งแข่งขันไม่ได้แล้ว เปลี่ยนมาทำธุรกิจหรือผลิตภัณฑ์ที่ใช้ความถนัดเดิมที่เขามีและยังมีโอกาสในตลาด  ส่วนหนึ่งคือเขาอาจจะต้องเปลี่ยนตลาดใหม่ จากเดิมขายต่างประเทศ เมื่อแข่งขันไม่ได้เพราะเรื่องค่าเงิน ก็อาจหันมาทำตลาดในประเทศมากขึ้น แต่สิ่งที่ท้าทายคือ ก็ต้องมาเจอภาวะเศรษฐกิจชะลอตัวเช่นเดียวกัน แต่ด้วยความที่อาหารยังมีการเติบโตได้ดีโดยเฉพาะในแง่ของอาหารสด  รวมถึงกลุ่มผลไม้สดต่างๆ พวกนี้ยังเติบโตได้  รวมดถึงกลุ่มร้านอาหารที่ยังคงเติบโตดี โดยได้อานิสงส์จากตลาดนักท่องเที่ยวที่ถึงแม้ว่าจะไม่ถึงเป้าที่คาดการณ์ไว้ แต่ก็ยังมีการเติบโตอย่างต่อเนื่อง เพราะฉะนั้นการทำธุรกิจจากนี้ กลุ่มอาหารกับท่องเที่ยวจะต้องเข้าไปสัมพันธ์ใกล้ชิดกันมากขึ้น ฉะนั้น SME ที่ทำส่งออกในช่วงที่ผ่านมาแล้วเริ่มไม่ไหว ปรับกลยุทธ์ทุกทางแล้วยังไม่ดีขึ้น ยังเหลือช่องทางนี้ที่สามารถเอาความถนัดของตัวเองมาทำได้ แต่ก็คงต้องลดขนาดธุรกิจลงมา (Downsizing)  และทำตลาดในประเทศเพิ่มขึ้น เป็นกลุ่มสินค้าที่มีความสดมากขึ้น เพื่อที่จะยังพอไปต่อได้ในสถานการณ์เช่นนี้”
               

     เมื่อถามว่าสถานการณ์นี้จะยาวนานหรือไม่ วิศิษฐ์บอกเราว่า การบริโภคของโลก และการเปลี่ยนแปลงของค่าเงิน คือ ปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อชะตากรรมของอุตสาหกรรมอาหาร ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยภายนอกที่คสบคุมไม่ได้ ฉะนั้นสิ่งที่ SME ไทยพอจะทำได้ ก็คือต้องปรับตัวเองอย่างเดียวเท่านั้น



             
  • รู้ทันเทรนด์เปลี่ยนไปจับตลาดแห่งความหวัง
               
     ด้าน อนงค์  ไพจิตรประภาภรณ์ ผู้อำนวยการสถาบันอาหาร บอกต่อว่า แม้ในปีนี้ยังมีปัจจับหลายอย่างที่ท้าทายการทำธุรกิจของผู้ประกอบการ SME ในกลุ่มอาหาร แต่ก็ยังเป็นโอกาสที่จะได้เรียนรู้ พัฒนาตัวเองและนำพาตัวเองไปสู่โอกาสใหม่ๆ โดยเฉพาะการหันไปจับตลาดอาหารที่เป็นเทรนด์ของโลก เช่น สินค้าอาหารเกี่ยวกับสุขภาพ สินค้าด้านสิ่งแวดล้อม และด้านสวัสดิภาพสัตว์ เป็นต้น
               

     “ผู้ประกอบการอาหารบ้านเราต้องปรับตัวไปสู่ กลุ่มอาหารที่มีคุณสมบัติพิเศษ (Functional Food) อาหารสำหรับอนาคต พวกอาหารแปรรูป และกลุ่มอาหารพร้อมรับประทาน (Ready to Eat) ที่สร้างความสะดวกสบายให้กับผู้บริโภคยุคนี้ที่ไม่มีเวลา ในกลุ่มที่เน้นส่งออก ต้องส่งเป็นวัตถุดิบให้น้อยลง แต่แปรรูปให้มากขึ้น และให้ตรงกับไลฟ์สไตล์ของลูกค้าแต่ละกลุ่ม มากขึ้น รวมถึงการเจาะตลาดที่เฉพาะกลุ่ม (Niche Market)  เช่น อาหารสำหรับผู้สูงอายุ หรืออาหารที่เฉพาะเจาะจงเป็นรายบุคคลมากขึ้น เช่น อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคต่างๆ เป็นต้น”
               

     ผู้อำนวยการสถาบันอาหาร บอกเราอีกว่า วันนี้ SME อาจเจอกับความท้าทาย แต่ก็เป็นโอกาสอันดีที่จะได้ปรับตัว และมองหาจุดเปลี่ยนที่จะพลิกธุรกิจของตัวเองให้ไปได้ไกลกว่าเดิม
               

     “วันนี้ SME ต้องเรียนรู้ พัฒนาตัวเอง และต้องพยายามช่วยเหลือตัวเองให้มากขึ้น ต้องมองหาสิ่งที่จะมาช่วยเสริมเติมแต่งและยกระดับตัวเองขึ้นไป กระตือรือร้น เข้าหาแหล่งทุนให้ได้ ซึ่งตอนนี้รัฐบาลก็มีทุนมากมาย ไม่ว่าจะเป็นกองทุนของ SME D Bank ที่มีเงินให้ไปเปลี่ยนเครื่องจักร พัฒนาผลิตภัณฑ์ ตลอดจนเปลี่ยนแพ็กเก็จจิ้งต่างๆ รวมถึงของธนาคารออมสิน และ ธกส. ที่พร้อมเข้ามาช่วยเหลือ SME เพียงแต่ขอให้มีความกระตือรือร้น ใฝ่รู้ สอบถาม และหาข้อมูล พยายามบอกสิ่งที่ตัวเองต้องการ และพัฒนาตัวเองไปตลอด จะรอให้ใครมาช่วยเหลือตลอดคงไม่ได้ แต่วันนี้ SME ต้องช่วยเหลือตัวเองด้วย” เธอย้ำในตอนท้าย
               

     นี่นับเป็นอีกปีที่ท้าทายสำหรับผู้ประกอบการในกลุ่มอุตสาหกรรมอาหารที่ยังมีโจทย์ใหญ่ให้ต้องรับมืออย่างหนักหน่วง แต่ในขณะเดียวกันก็นับเป็นโอกาสอันดีที่ผู้ประกอบการไทยจะได้ลุกมาเปลี่ยนขยับและปรับตัวเอง เพื่อออกจากบ่วงกับดักเก่าๆ ไปแสวงหาโอกาสในตลาดใหม่ๆ 
               

     เหมือนที่เขาว่ากันว่า ถ้าไม่มีอุปสรรค ไม่เจอกับปัญหา เราก็คงไม่ได้เปลี่ยนแปลงตัวเองเพื่อไปสู่สิ่งที่ดีกว่าเสียที
 
 

www.smethailandclub.com
ศูนย์รวมข้อมูลธุรกิจเอสเอ็มอี
Share:

Related Articles

​ฟังทายาทโรงงานรองเท้า 40 ปี บอกวิธีเปลี่ยนธุรกิจให้เก๋า ด้วยวัสดุผ้าจากเศษขยะธรรมชาติ

เมื่อ “นริศรา ธรรมสาธุ” ทายาทธุรกิจโรงงานรองเท้าได้มาเจอกับรุ่นพี่วัยเก๋าอย่าง “พลัฏฐ์ บุญพลอยเลิศ” นักสร้างสรรค์วัสดุผ้าจากเปลือกไม้ธรรมชาติ แบรนด์..

by SME Thailand.| 21 ตค. 2020

​“บะหมี่เลข 8” สร้างตำนานขายถูก ให้โลกจำ!

ถ้าพูดถึงชื่อ “บะหมี่เลข 8” เชื่อแน่ว่าใครๆ ก็คงรู้ว่ากำลังพูดถึง “ฮะจิบัง ราเมน” เชนบะหมี่ชื่อดังจากญี่ปุ่น โดยนอกจากจะเข้ามาทำตลาดราเมนเป็นรายแรกๆ..

by SME Thailand.| 20 ตค. 2020

​บุกโรงงาน “เอกา โกลบอล” ดูนวัตกรรมยืดอายุอาหาร อาวุธเด็ด SME ยุค New Normal

ไม่บ่อยนักที่ “เอกา โกลบอล” (EKA GLOBAL) ผู้นำตลาดนวัตกรรมบรรจุภัณฑ์ยืดอายุอาหาร (Longevity Packaging) รายใหญ่ของโลก เบอร์ 1 ในเอเชีย จะเปิดบ้านให้ผ..

by SME Thailand.| 16 ตค. 2020