ลงทุน Startup อย่างไร ไม่ให้ Stop

by smethailandclub 14 กค. 2016
Share:



 
เรื่อง ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์
 
                ธุรกิจสตาร์ทอัพ (startup) ในเอเชีย โดยเฉพาะจีน เป็นคลื่นลูกใหม่แห่งการลงทุน และมีโอกาสแซงหน้าเจ้าตลาดอย่างอเมริกาเหนือได้ในอนาคต เนื่องจากมูลค่าเงินลงทุนเติบโตและมีแนวโน้มขยายตัวต่อเนื่อง โดยเม็ดเงินลงทุนส่วนมากหลั่งไหลไปยังกลุ่มที่ดำเนินธุรกิจด้าน internet และ mobile and telecommunication สำหรับสตาร์ทอัพในไทยนั้นส่วนมากยังอยู่ในขั้น explore stageและยังต้องเผชิญกับข้อจำกัดด้าน ecosystem
 
                แม้ว่าสตาร์ทอัพที่ประสบความสำเร็จสามารถสร้างผลตอบแทนอย่างมหาศาลแก่นักลงทุน แต่กลับมีเพียงไม่กี่รายเท่านั้นที่สามารถก้าวข้ามไปเป็น unicorn โดยสัดส่วนของกลุ่มที่ล้มเหลวมีอยู่ถึง 95% ด้วยสาเหตุหลักมาจากไม่สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์หรือบริการเพื่อตอบโจทย์ความต้องการของตลาด และโมเดลทางธุรกิจที่ไม่สามารถสร้างรายได้อย่างยั่งยืน รวมถึงขาดความสามารถในการบริหารจัดการทางการเงิน

 
                ดังนั้น นักลงทุนควรให้ความสำคัญในการพิจารณาสตาร์ทอัพในประเด็นเหล่านี้อย่างถี่ถ้วน ในขณะที่ ภาครัฐควรให้ความสำคัญกับการเร่งพัฒนาด้าน ecosystem ด้วยการปรับปรุงกฎระเบียบ ควบคู่กับการนำเสนอสิทธิประโยชน์เพื่อดึงดูดผู้สนับสนุนที่มีคุณภาพ


 
ธุรกิจสตาร์ทอัพในเอเชีย โดยเฉพาะจีนเป็นคลื่นลูกใหม่แห่งการลงทุน และมีโอกาสแซงหน้าเจ้าตลาดอย่างอเมริกาเหนือได้ในอนาคต
 

                จุดเด่นที่สำคัญอย่างหนึ่งของธุรกิจนี้ ซึ่งแตกต่างจาก SMEs คือ สามารถสร้างการเติบโตได้ในอัตราสูง รวมถึงเป็นหนึ่งในผู้ผลักดันให้เกิด disruptive technology ทำให้ช่วงที่ผ่านมา ธุรกิจสตาร์ทอัพสามารถดึงดูดเม็ดเงินลงทุนจากนักลงทุนทั่วทุกมุมโลก


                ถึงแม้ว่าในช่วงเริ่มต้นจะยังไม่สามารถสร้างรายได้หรือมีกำไรเป็นกอบเป็นกำ แต่ด้วยแนวคิดและศักยภาพในการเติบโตที่จะมาแทนที่ธุรกิจแบบเดิม ทำให้ธุรกิจสตาร์ทอัพได้รับเงินลงทุนปริมาณมาก โดยในปี 2014 มีเงินลงทุนสูงถึง 3.75 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เติบโต 72% จากปีก่อนหน้า และสูงมากขึ้นเป็นประวัติการณ์ถึง 5.05 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2015
 
                ทั้งนี้ นับว่าปริมาณเงินลงทุนดังกล่าวขยายตัวสูงขึ้นมากจากช่วงก่อนหน้าอย่างเห็นได้ชัด จากเดิมที่เงินลงทุนช่วงปี 2011 - 2013 มีมูลค่าเฉลี่ยเพียงปีละ 2.04 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และขยายตัวโดยเฉลี่ยเพียง 9% ต่อปี ยิ่งไปกว่านั้น ปริมาณเงินลงทุนต่อดีล (deal) ยังเพิ่มขึ้นอีกด้วย จากเฉลี่ย 6.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2013 เป็น 12.5 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2015 (รูปที่ 1) นอกจากนี้ ถึงแม้ว่าสัดส่วนการลงทุนเกินกว่าครึ่งกระจุกตัวอยู่ในภูมิภาคอเมริกาเหนือแต่มีแนวโน้มลดลงจาก 77% ในปี 2011 เป็น 59% ในปี 2015
 
                ขณะที่ ในภูมิภาคเอเชียกลับสามารถดึงดูดเม็ดเงินลงทุนได้ในปริมาณมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัดโดยมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นเป็น 25% ในปี 2015 จากราว 10% ในปี 2011 แสดงถึงแนวโน้มที่เงินลงทุนกำลังไหลมายังภูมิภาคดังกล่าว โดยจีนมีบทบาทค่อนข้างมากด้วยส่วนแบ่งราว 70% ของปริมาณเงินลงทุนในเอเชีย ยิ่งกว่านั้น ปริมาณเงินลงทุนต่อดีลยังสูงถึงราว 80 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ซึ่งมากกว่าภูมิภาคอื่นถึง 8 เท่า เนื่องจากมีความได้เปรียบด้านขนาดของตลาด บุคลากร และเงินทุน


 
เม็ดเงินลงทุนปริมาณมหาศาลจากทั่วทุกมุมโลกหลั่งไหลไปยังกลุ่มสตาร์ทอัพที่ดำเนินธุรกิจด้าน internet และ mobile and telecommunication เนื่องจากสามารถเติบโตได้ในอัตราสูง

 
                สตาร์ทอัพที่มีโอกาสเติบโตสูง คือ tech startup ที่พึ่งพาเทคโนโลยีเพื่อช่วยการทำซ้ำและขยายขนาด โดยกลุ่มดังกล่าวสามารถดึงดูดเม็ดเงินลงทุนเกินกว่าครึ่งของปริมาณเงินลงทุนทั้งหมด


                นอกจากนี้ ยังพบว่าส่วนใหญ่ดำเนินธุรกิจเกี่ยวข้องกับ internet และ mobile and telecommunication โดยสตาร์ทอัพที่ดำเนินธุรกิจด้าน internet ที่ได้รับความนิยมสูงสุดจากนักลงทุน ส่วนใหญ่ประกอบธุรกิจ internet software เช่น Sprinklr ซึ่งผลิต social software platform ให้กับบริษัทต่างๆ

 
                อีกทั้งยังมี สตาร์ทอัพที่ดำเนินธุรกิจด้าน internet services เช่น Dropbox ที่ให้บริการฝากไฟล์แบบออนไลน์ โดยผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงข้อมูลได้จากทุกที่ที่มีอินเทอร์เน็ต รวมถึง สตาร์ทอัพที่ดำเนินธุรกิจ e-commerce อย่าง Jet.com และ Snapdeal ที่ทำหน้าที่เป็น marketplace ให้ผู้ใช้บริการสามารถซื้อขายผ่านช่องทางออนไลน์ และสตาร์ทอัพที่ได้รับความนิยมจากนักลงทุนเพิ่มขึ้นสูงสุดถึง 57%

 
                โดยเฉลี่ยในช่วงปี 2011-2015 คือ กลุ่มที่ดำเนินธุรกิจด้าน mobile and telecommunication ซึ่งกลุ่มนี้มักดำเนินธุรกิจด้าน mobile software เช่น IronSource ที่สร้างแพลตฟอร์มและเครื่องมือให้แก่ผู้พัฒนาแอพพลิเคชั่น รวมทั้งที่ทำธุรกิจด้าน mobile services อย่าง Garena ซึ่งให้บริการที่หลากหลายบนโทรศัพท์มือถือ เช่น เกม โปรแกรมแชท


 
แม้ว่าภาพการเติบโตของสตาร์ทอัพจะสวยหรูและน่าสนใจ แต่นักลงทุนควรตระหนักถึงความเสี่ยงในแง่ที่ว่ามีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่สามารถก้าวข้ามไปเป็น unicorn ได้
 
                ปัจจัยหลักที่ส่งผลให้สตาร์ทอัพส่วนใหญ่ล้มเหลว คือ ไม่สามารถพัฒนาสินค้าหรือบริการให้ตอบโจทย์ความต้องการของตลาด อย่างเช่น Better Place ซึ่งผลิตรถยนต์ไฟฟ้าที่แม้ว่าจะสามารถระดมทุนได้ถึง 775 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ แต่กลับต้องยุติการดำเนินกิจการในที่สุด เนื่องจากสินค้าไม่ได้รับความนิยม โดยขายได้เพียง 1,400 คันเท่านั้น ห่างไกลกับเป้าหมายที่คาดไว้ที่ 1 แสนคัน

                สาเหตุ คือไม่สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้เป็นมิตรกับผู้บริโภค รวมทั้งมีข้อจำกัดในการใช้งาน เช่น ต้องชาร์ตไฟด้วยแท่นชาร์ตเฉพาะของบริษัท หรือหากต้องการเปลี่ยนแบตเตอรี่ต้องเข้าไปเปลี่ยนที่สถานีเปลี่ยนแบตเตอรี่เท่านั้น
 
                นอกจากนี้ ปัจจัยที่ทำให้ล้มเหลวรองลงมา คือ ขาดโมเดลทางธุรกิจที่สามารถสร้างรายได้อย่างยั่งยืนและนำไปสู่การขาดสภาพคล่องทางการเงินในที่สุด อย่างกรณีของ Groupon และ Ensogo ที่มีโมเดลทางธุรกิจแบบ daily deal ซึ่งท้ายที่สุดแล้วไม่สามารถจูงใจให้ลูกค้ากลับมาซื้อสินค้าและบริการอีกครั้งหากต้องจ่ายในราคาปกติ ทำให้จำนวนร้านค้าที่เข้าร่วมลดน้อยลง รวมถึงส่งผลให้สินค้าและบริการที่เข้าร่วมไม่น่าดึงดูดอีกต่อไปและกระทบต่อยอดขายของเว็บไซต์ในที่สุด
 
                อย่างไรก็ตาม พบว่าปัจจัยความล้มเหลวที่กล่าวมานั้นมีความแตกต่างกันในแต่ละธุรกิจ อย่างสตาร์ทอัพในกลุ่ม e-commerce มักเผชิญกับปัญหาขาดสภาพคล่องทางการเงิน รวมถึงการบริหารราคาและต้นทุนเป็นหลัก ขณะที่สตาร์ทอัพในกลุ่ม internet software and services ต้องรับมือกับปัญหาการขาดโมเดลทางธุรกิจที่จะสามารถสร้างรายได้และเติบโตอย่างยั่งยืน รวมถึงไม่สามารถพัฒนาสินค้าหรือบริการให้ตรงความต้องการของผู้บริโภค

 
สำหรับสตาร์ทอัพในไทยนั้นส่วนมากยังอยู่ในขั้น explore stage และยังต้องเผชิญกับข้อจำกัดด้าน ecosystem ที่ช่วยสนับสนุนการเติบโต
 
                การลงทุนธุรกิจสตาร์ทอัพในไทยร้อนแรงขึ้นอย่างเห็นได้ชัดนับตั้งแต่ปี 2014 โดยมีเม็ดเงินลงทุนอย่างน้อยราว 42 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เติบโตจากปีก่อนหน้ากว่า 3 เท่า ทั้งนี้ สตาร์ทอัพในไทยมักดำเนินธุรกิจเกี่ยวข้องกับอินเทอร์เน็ต ซึ่งสอดคล้องกับกระแสความนิยมที่เกิดขึ้นทั่วโลก โดยเฉพาะธุรกิจ e-commerce ที่ได้รับความนิยมสูงสุดด้วยสัดส่วนราว 22% เนื่องจากสามารถเข้าตลาดได้ง่าย และกลายเป็นธุรกิจที่มีการแข่งขันสูงมากในปัจจุบัน อีกทั้งยังเต็มไปด้วยธุรกิจในระดับโลกที่เข้ามาในตลาด
 
                อย่างไรก็ตาม สตาร์ทอัพในไทยส่วนมากยังคงอยู่ในขั้น explore stage หรือระดับ seed ซึ่งมีเพียงผู้ก่อตั้งพร้อมด้วยไอเดียหรือสินค้าตัวอย่างเท่านั้น และมักได้รับเงินทุนจาก angel และ venture capital เพื่อพัฒนาโมเดลทางธุรกิจและผลิตภัณฑ์
 
                ทั้งนี้ หากไม่สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้สามารถตอบโจทย์ผู้ใช้งาน อาจทำให้นักลงทุนไม่ลงทุนเพิ่ม ส่งผลให้ขาดสภาพคล่องทางการเงิน และนำไปสู่การล้มเลิกกิจการในที่สุด ยิ่งไปกว่านั้นไทยยังขาด ecosystem ที่ช่วยสนับสนุน ทั้งในด้านของอัตราภาษีที่สูงกว่าประเทศอื่น รวมถึงกฎหมายที่ไม่เอื้อต่อการดำเนินธุรกิจรูปแบบใหม่ เช่น กรณี Airbnb และ Uber เป็นต้น ตลอดจนยังขาดแคลนผู้สนับสนุนที่มีคุณภาพทั้ง mentor และ accelerator ซึ่งให้ความช่วยเหลือแก่สตาร์ทอัพรายใหม่ เนื่องจากความรู้ความสามารถทางธุรกิจนับเป็นสิ่งจำเป็นที่ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าการมีไอเดียที่น่าสนใจ

 
นักลงทุนควรกระจายการลงทุนในสตาร์ทอัพหลากหลายประเภท
 
                เนื่องจากสัดส่วนของกลุ่มสตาร์ทอัพที่สามารถต่อยอดจนประสบความสำเร็จทางธุรกิจมีไม่มากนัก การกระจายการลงทุนให้หลากหลายและครอบคลุมจึงเป็นสิ่งจำเป็น เพราะนอกจากจะเพิ่มโอกาสในการได้รับผลตอบแทนแล้ว ยังเป็นการกระจายความเสี่ยงไปในตัว นอกจากนี้ นักลงทุนยังควรให้ความสำคัญกับการพิจารณาความต้องการของตลาดต่อผลิตภัณฑ์ของสตาร์ทอัพมากขึ้น เพราะเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ธุรกิจเติบโตไปได้ภาครัฐควรให้ความสำคัญและเร่งเครื่องสนับสนุนธุรกิจสตาร์ทอัพในไทย ด้วยการพัฒนาด้าน ecosystem เพื่อสนับสนุนการเติบโตของธุรกิจ ทั้งการปรับปรุงกฎระเบียบและการให้สิทธิประโยชน์เพื่อดึงดูดผู้สนับสนุนและนักลงทุนที่มีคุณภาพ
 
                เนื่องจากสตาร์ทอัพส่วนใหญ่เป็นเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ scalable ไปได้ทั่วโลก ซึ่งหมายความว่าจะมีสตาร์ทอัพจากต่างชาติเข้ามาเป็นคู่แข่งทั้งกับสตาร์ทอัพ ในไทยและธุรกิจดั้งเดิมของไทยเพิ่มมากขึ้น ทั้งนี้ ภาครัฐควรมุ่งเน้นไปที่การแก้ไขกฎระเบียบ เช่น การปรับปรุงกฎหมาย รวมถึงการเพิ่มจำนวนผู้สนับสนุนและนักลงทุนที่มีคุณภาพ เช่น การให้สิทธิประโยชน์อย่างมาตรการจูงใจทางภาษี (tax incentives) และการสร้างศูนย์บ่มเพาะธุรกิจ
 
www.smethailandclub.com
ศูนย์รวมข้อมูลธุรกิจเอสเอ็มอี
Share:

Related Articles

​ผ่าแนวคิด Startup น้องใหม่เปลี่ยนตลาด Red Ocean เป็นโอกาสแจ้งเกิดธุรกิจแปรงสีฟันไฟฟ้า

ทั้งๆ ที่ตลาดแปรงสีฟันไฟฟ้ามีการแข่งขันสูงมากทั้งจากแบรนด์ข้ามชาติ และแบรนด์ท้องถิ่น แต่การเข้ามาของ Brudee ถูกมองว่าเป็นหมูไม่กลัวน้ำร้อน ผู้ก่อตั้..

by SME Startup| 28 ตค. 2020

​แกะรอยสติกเกอร์สินค้าเฉพาะกลุ่ม ที่ทำให้ 4 สาวต้องขยายร้านให้ใหญ่กว่าเดิมถึง 4 เท่า

ภาพวัยรุ่นต่อแถวยาวเพื่อรอเข้าร้าน I Found Something Good อาจสร้างความแปลกใจให้ใครหลายคน และจะแปลกใจยิ่งกว่าเมื่อเข้าไปในร้านแล้วพบว่าเป็นร้านมัลติแ..

by SME Startup| 21 ตค. 2020

​ส่องไม้เด็ด CEO คนใหม่ WeWork ปลุกธุรกิจให้เช่าออฟฟิศ ฟื้นจากพิษโควิด เตรียมสร้างกำไรปีหน้า

จาก Startup ดาวรุ่งพุ่งแรงกำลังจะเข้าตลาดหลักทรัพย์ ปัญหาต่าง ๆ ก็รุมเร้า ผู้ก่อตั้งและซีอีโอต้องพ้นจากตำแหน่ง หลังจากนั้น Sandeep Mathrani เข้ามารั..

by SME Startup| 20 ตค. 2020