วุ้นใบหมาน้อย ของหวานจากภูมิปัญญาหากินยาก เมนูเด็ดร้านยายหม่องแหนมเนือง ศรีเชียงใหม่

      ถ้าถามคนพื้นเพหนองคายถึงร้านแหนมเนืองอร่อยดั้งเดิม นอกเหนือจากร้านดังเจ้าใหญ่ หลายคนคงชื้จุดไปที่ แหนมเนืองยายหม่อง ศรีเชียงใหม่ แหนมเนืองที่ยังคงเอกลักษณ์การผลิตด้วยวิธีดั้งเดิม โดยการเอาแหนมเนืองเสียบไม้ย่างไฟ ผลิตวันต่อวัน หมดแล้วหมดเลย ถ้าไม่ได้โทรจองหรือวางแผนเดินทางดีๆ อาจพลาดอาหารเมนูเลิศของยายหม่องถึงสองอย่าง คือ แหนมเนืองย่าง และ ขนมหวานหมาน้อย

     ผมยืนดูยายหม่องตักของหวาน ลักษณะเหมือนวุ้นสีเขียวเข้ม จากหม้อใหญ่ใส่ถ้วยขนมหวาน ราดกะทิและน้ำเชื่อม แล้วยื่นให้คนสั่งด้วยความสงสัย ยายหม่อง - ไพศาล จ่างแจ้ง เล่าถึงของหวานถ้วยนี้ที่ผมไม่เคยรู้จักมาก่อนว่าชื่อ “หมาน้อย” หรือ “หมอน้อย” เป็นของหวานที่สืบทอดกันมานานแล้ว แรกเริ่มน่าจะมาจากฝั่งลาว โดยใช้ใบของพืชเถาชนิดหนึ่งมีชื่อว่า หมาน้อย, หมอน้อย, ต้นกรุงเขมา ขึ้นอยู่กับแต่ละท้องถิ่นจะเรียก โดยเลือกใบไม่อ่อนหรือแก่เกินไปผสมกับใบย่านางเล็กน้อย แล้วเอามาขยำกับน้ำ โดยใช้สัดส่วนใบหมาน้อยหนึ่งกิโลกรัมต่อน้ำสิบลิตร จนได้น้ำข้นๆ คล้ายวุ้น จากนั้นใช้ผ้าขาวบางกรองเอาตะกอนออก เก็บแช่เย็นไว้ในถาดหรือกาละมังเล็กๆ หนึ่งคืน เพื่อให้น้ำใบหมาน้อยแข็งตัว เสร็จแล้วจึงนำมาเสิร์ฟพร้อมน้ำเชื่อมและกะทิ รับประทานเป็นขนมหวานดับร้อนได้

     ยายบอกว่าวุ้นใบหมาน้อย นอกจากจะอร่อยแล้ว ยังมีสรรพคุณเป็นยาเย็น แก้ร้อนใน นอกจากนั้นยังช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด รักษาโรคโลหิตจาง สงบประสาท และอื่นๆ อีกมาก

      ผมถือถ้วยวุ้นหมาน้อยในมือ กลิ่นหอมบางๆ ลอยมาแตะจมูก หอมกะทิผสมกับน้ำตาลมะพร้าว คำแรกที่ตักเข้าปาก ฟันกระทบชิ้นส่วนลื่นๆ เหมือนเยลลี มีกลิ่นเขียวหน่อยๆ เมื่อเนื้อวุ้นเขียวเข้มไหลผ่านลำคอลงสู่กระเพาะอาหาร ยิ่งทำให้รู้สึกสดชื่น ลดดีกรีความแผดเผาของอากาศในฤดูร้อน

     ยายหม่องชี้ให้ผมดูต้นหมาน้อยที่เกาะกลุ่มเป็นเถาหนา พากันเลื้อยขึ้นกำแพงข้างบ้าน

     “นอกจากได้กินของหวานที่มีประโยชน์ทางยาแล้ว ต้นหมาน้อยที่นี่ยังปลูกเอง ซึ่งปลอดสารพิษแน่นอน” ผมมองตามนิ้วยาย เถาหมาน้อยก็ไม่ได้แปลกตาแตกต่างจากพืชเถาอื่นมากนัก บนผิวใบมีขนนุ่มๆ ที่ลูบแล้วอาจรู้สึกคล้ายขนลูกหมา และนี่อาจจะเป็นเหตุผลหนึ่งที่ชาวบ้านให้ชื่อพืชนี้ว่า หมาน้อย

     สุดท้ายก่อนบอกลายายหม่อง ผมถามย้ำถึง วิธีการทำแหนมเนืองของที่นี่ว่าแตกต่างกับที่อื่นอย่างไร ยายบอกว่า ที่นี่มีการย่างแหนมเนืองเป็นไม้ๆ ขายวันต่อวัน ไม่เก็บค้างคืน ช้าสุดก็ขายหมดประมาณบ่ายสอง

ถ้าใครผ่านไปทางศรีเชียงใหม่ ท่าบ่อ หนองคาย ร้านแหนมเนือง ยายหม่อง ยังต้องเป็นหมุดที่ไปชิมให้ได้สักครั้ง ทั้งแหนมเนือง และวุ้นหมาน้อย

     ผมอดคิดถึงอาหารหลายอย่างที่กำลังเริ่มหายไปจากชีวิตปกติ หากินยาก เพราะมีแค่คนรุ่นเก่าที่รู้วิธิการปรุง และคนรุ่นใหม่ไม่ได้ลึกซึ้งกับการมีอยุ่ของอาหารดังกล่าว เหมือนอย่างวุ้นหมาน้อยที่หากินได้ไม่ง่าย สุดท้ายอาจจะเป็นไปได้ด้วยยุคสมัยที่เรามักใช้ชีวิตอยู่กับความเร่งรีบ จนเห็นความไม่จำเป็นในการใช้เวลาเตรียมอาหารบางจาน ทั้งๆ ที่มันอาจมีความหมายถึงจิตวิญญาณและภูมิปัญญาของคนทำ

     ถ้วยหมาน้อยในมือและเรื่องเล่าของยายหม่อง ทิ้งความหมายเหล่านั้นไว้ให้ผมคิดต่อ

www.smethailandclub.com
ศูนย์รวมข้อมูลธุรกิจเอสเอ็มอี